Nowy standard. Twoje centrum tworzenia inteligentnego, szybkiego i zrównoważonego oprogramowania AI

Zobacz teraz
Słownik/Jakość, bezpieczeństwo i zgodność

Zarządzanie ryzykiem

Zarządzanie ryzykiem to uporządkowany proces identyfikowania i monitorowania niepewności, która może wpływać na organizację lub projekt.

Czym jest zarządzanie ryzykiem?

Zarządzanie ryzykiem pomaga zespołom podejmować decyzje wtedy, gdy przyszłe wyniki są niepewne i mogą wpłynąć na realizację ich celów.

Ryzyko może oznaczać negatywne zdarzenie, takie jak naruszenie bezpieczeństwa lub opóźnienie w dostarczeniu, ale niepewność może też stwarzać szanse.

ISO 31000 dostarcza ram i procesu zarządzania ryzykiem, które można stosować w organizacjach każdej wielkości i z każdej branży.

W tworzeniu oprogramowania źródłem ryzyka mogą być decyzje architektoniczne, słabości w zabezpieczeniach, zmieniające się wymagania, zależności od dostawców, obowiązki związane ze zgodnością z przepisami czy założenia dotyczące zachowań użytkowników.

Zarządzanie nimi nie oznacza eliminowania każdej możliwej awarii. Zespoły identyfikują niepewność i rozumieją jej prawdopodobne konsekwencje, a następnie dobierają adekwatną reakcję.

Dlaczego zarządzanie ryzykiem jest ważne dla projektów informatycznych i firm?

Zarządzanie ryzykiem daje zespołom powtarzalny sposób decydowania o tym, która niepewność wymaga uwagi i zasobów.

  • Pozwala dostrzec niepewność, zanim przerodzi się w incydent. Rejestrowanie ryzyk daje zespołom miejsce do zapisywania zależności i zagrożeń zewnętrznych, kiedy jest jeszcze czas na reakcję. To szczególnie przydatne wtedy, gdy osoby podejmujące decyzje o dostarczaniu oprogramowania patrzą na system inaczej niż inżynierowie czy specjaliści ds. bezpieczeństwa.

  • Pomaga zespołom ustalać priorytety przy ograniczonych zasobach. Nie każde ryzyko wymaga takiej samej reakcji. Ocena prawdopodobieństwa i wpływu pomaga zespołom przeznaczać czas inżynierski lub budżet na te zagrożenia, które najbardziej mogą utrudnić realizację celów.

  • Łączy decyzje techniczne z konsekwencjami biznesowymi. Na przykład przestarzała biblioteka nie jest wyłącznie problemem technicznym; może narazić dane klientów albo uniemożliwić wprowadzenie na rynek produktu podlegającego regulacjom. Zarządzanie ryzykiem jasno pokazuje tę zależność.

  • Wspiera decyzje podejmowane na każdym etapie cyklu życia oprogramowania. Risk Management Framework od NIST włącza działania związane z ryzykiem w obszarze bezpieczeństwa i prywatności do cyklu tworzenia systemu, w tym dobór zabezpieczeń i ciągłe monitorowanie.

Jak zespoły zarządzają ryzykiem w trakcie projektu?

Zarządzanie ryzykiem zwykle działa jako powtarzalny cykl, w którym zespoły wykrywają, oceniają, ograniczają i przeglądają ryzyka wraz ze zmianą warunków. ISO 31000 opisuje proces obejmujący identyfikację, analizę, ewaluację, postępowanie z ryzykiem, monitorowanie i komunikację.

  • Ustal kontekst. Na początku zespół określa cel, który chce chronić, oraz warunki otoczenia. Przykładowo przegląd bezpieczeństwa aplikacji medycznej wiąże się z innymi ograniczeniami niż analiza ryzyka wewnętrznego prototypu.

  • Zidentyfikuj ryzyka. Zespół szuka niepewnych zdarzeń lub warunków, które mogłyby wpłynąć na cel. Dane wejściowe mogą pochodzić z przeglądów architektury, historii incydentów, testów bezpieczeństwa, warsztatów z interesariuszami lub planowania dostarczania oprogramowania.

  • Przeanalizuj każde ryzyko. Zespół szacuje prawdopodobieństwo ryzyka i jego potencjalne konsekwencje. Niektóre organizacje stosują jakościowe oceny, takie jak niskie i wysokie, a inne korzystają z liczbowych modeli punktacji.

  • Oceń priorytety. Porównaj ryzyka z kryteriami ryzyka lub poziomem tolerancji obowiązującymi w organizacji. Dzięki temu można oddzielić ryzyka wymagające reakcji od tych, które można zaakceptować albo obserwować.

  • Wybierz reakcję. Zespół może ograniczyć ryzyko za pomocą zabezpieczeń, zrezygnować z działania, które je tworzy, przenieść część ekspozycji albo je zaakceptować. Właściwa reakcja zależy od kosztu działania w porównaniu z ekspozycją, którą to działanie ogranicza.

  • Monitoruj i przeglądaj. Ryzyka zmieniają się wraz ze zmianami w systemach i warunkach biznesowych. Dlatego zespoły śledzą wskaźniki i ponownie oceniają ryzyka, gdy pojawiają się nowe informacje.

Jakich narzędzi zespoły używają do zarządzania ryzykiem?

Różne narzędzia wspierają różne warstwy tego procesu, od ładu na poziomie całej organizacji po ryzyka bezpośrednio związane z pracą nad dostarczaniem oprogramowania.

  • Platformy GRC dla całej organizacji: ServiceNow Integrated Risk Management i IBM OpenPages centralizują rejestry ryzyk, oceny, zabezpieczenia, przepływy pracy i raportowanie. ServiceNow wspiera oceny ryzyka i bieżące monitorowanie, a OpenPages oferuje moduły do zarządzania ryzykiem operacyjnym i innymi obszarami GRC.

  • Narzędzia do śledzenia projektów i dostarczania oprogramowania: Jira i Azure Boards pozwalają trzymać ryzyka blisko pracy, na którą mogą wpływać. Jira opiera się na aplikacjach z marketplace'u, takich jak Risk Register czy Risk Radar, aby śledzić ryzyko w zgłoszeniach, a Azure Boards obsługuje elementy pracy związane z ryzykiem oraz dedykowane pola ryzyka w modelu CMMI, takie jak prawdopodobieństwo i plany ograniczania ryzyka.

Narzędzia wspierają proces, ale nie decydują o tym, co organizacja powinna uznać za akceptowalne. Kryteria ryzyka i decyzje dotyczące reakcji nadal wymagają ludzkiej oceny.

Jakie są kluczowe cechy zarządzania ryzykiem?

  • Jest ukierunkowane na cele. Dany warunek staje się istotny jako ryzyko, ponieważ może wpłynąć na cel. Ten sam problem techniczny może więc oznaczać różny poziom ryzyka w dwóch produktach mających innych użytkowników lub podlegających innym wymogom regulacyjnym.

  • Obejmuje więcej niż negatywne zdarzenia. O ryzyku najczęściej mówi się w kontekście straty lub porażki, ale niepewność może też tworzyć szanse. ISO 31000 wprost ujmuje zarządzanie ryzykiem jako pracę zarówno z zagrożeniami, jak i szansami.

  • Ma charakter iteracyjny. Profil ryzyka zmienia się, gdy system zyskuje użytkowników, wchodzi na nowy rynek, dodaje integracje albo zmienia infrastrukturę. Dlatego przeglądy powinny odbywać się przez cały cykl życia.

  • Oddziela ocenę od reakcji. Samo zrozumienie ryzyka nie przesądza jeszcze o odpowiedzi. Zespoły najpierw oceniają ekspozycję, a dopiero potem decydują, czy ją zmodyfikować, uniknąć jej, przenieść ją czy zaakceptować.

  • Przypisuje odpowiedzialność. Użyteczny wpis w rejestrze ryzyk wskazuje osobę odpowiedzialną za monitorowanie ekspozycji i koordynowanie reakcji. Bez tej odpowiedzialności ryzyka mogą pozostać udokumentowane, ale nikt nic z nimi nie zrobi.

Jakie korzyści daje zarządzanie ryzykiem?

  • Wcześniejsza reakcja. Zespoły mogą zająć się podatnościami lub zagrożeniami dla dostarczania oprogramowania, zanim przerodzą się one w defekty albo niedotrzymane zobowiązania. Wczesne działanie zwykle daje więcej możliwych reakcji.

  • Lepsze ustalanie priorytetów. Ocena ryzyka daje zespołom podstawę do porównywania konkurujących ze sobą problemów. Dzięki temu ostatnio zgłoszony problem nie dostaje automatycznie najwięcej uwagi.

  • Bardziej przejrzyste podejmowanie decyzji. Zapisywanie, dlaczego dane ryzyko ograniczono albo zaakceptowano, tworzy historię założeń stojących za decyzją. Taki kontekst przydaje się podczas audytów i późniejszych przeglądów architektury.

  • Bardziej adekwatne zabezpieczenia. Zarządzanie ryzykiem pomaga zespołom dopasować zabezpieczenia do poziomu ekspozycji. Zabezpieczenie uzasadnione w przypadku produkcyjnych danych medycznych może niepotrzebnie podnosić koszt prototypu korzystającego z danych syntetycznych.

  • Lepsza koordynacja. Liderzy produktu i zespoły techniczne mogą rozmawiać o ryzyku przez pryzmat wspólnych konsekwencji i odpowiedzialności, zamiast traktować bezpieczeństwo czy zgodność z przepisami jako odizolowane kwestie specjalistyczne.

Jakie wyzwania wiążą się z zarządzaniem ryzykiem?

  • Punktacja może dawać złudne poczucie precyzji. Mnożenie prawdopodobieństwa przez wpływ może sprawiać, że subiektywny szacunek wygląda na obiektywny. Bardziej szczegółowe modele punktacji mogą poprawić spójność, ale wymagają też więcej danych i utrzymania.

  • Rozbudowany rejestr może stać się pracą administracyjną. Zapisywanie każdego wyobrażalnego ryzyka tworzy dokumentację, ale nie musi poprawiać jakości decyzji. Ograniczenie rejestru do najważniejszych pozycji zmniejsza narzut, ale wtedy zespoły muszą trafniej oceniać, które ryzyka zasługują na formalne śledzenie.

  • Ograniczanie ryzyka pochłania zasoby. Zmniejszenie ekspozycji może wymagać prac inżynierskich, dodatkowych testów, przeglądów specjalistycznych lub nowych zabezpieczeń. Większe nakłady obniżają część ryzyk, ale mogą opóźniać dostarczanie oprogramowania albo odciągać zasoby od pracy nad produktem.

  • Informacje o ryzyku szybko się dezaktualizują. Kwartalny przegląd może być dla zespołów wykonalny, ale szybko zmieniające się ryzyka techniczne mogą zmienić się dużo wcześniej. Częstsze przeglądy poprawiają widoczność, ale zwiększają narzut operacyjny.

Czym różni się zarządzanie ryzykiem od oceny ryzyka?

Obszar

Zarządzanie ryzykiem

Ocena ryzyka

Cel

Określa, jak z czasem postępować z ryzykami

Określa charakter i poziom zidentyfikowanych ryzyk

Zakres

Obejmuje szerszy cykl życia ryzyka

Obejmuje jedną część tego cyklu

Typowe działania

Identyfikacja, reakcja, monitorowanie, przegląd

Identyfikacja, analiza, ewaluacja

Rezultat

Decyzje dotyczące ryzyka, plany reakcji, odpowiedzialność, bieżące monitorowanie

Oceny ryzyka lub ustalenia wspierające podejmowanie decyzji

Moment

Proces ciągły przez cały czas trwania projektu lub cyklu życia systemu

Wykonywana na początku i powtarzana, gdy zmieniają się warunki

Relacja

Wykorzystuje wyniki oceny, aby zdecydować, jakie działania podjąć

Dostarcza podstaw dla szerszego procesu zarządzania ryzykiem

Ocena ryzyka jest więc elementem zarządzania ryzykiem. ISO 31000 opisuje działania związane z oceną w ramach szerszego procesu zarządzania ryzykiem i postępowania z nim.

FAQ o zarządzaniu ryzykiem

Zarządzanie ryzykiem: potrzebujesz wsparcia ekspertów?

Monterail tworzy oprogramowanie na zamówienie z wykorzystaniem najnowszych technologii. Porozmawiajmy o tym, jak możemy pomóc w Twoim projekcie.

EXPLORE WEB DEVELOPMENT SERVICES