Nowy standard. Twoje centrum tworzenia inteligentnego, szybkiego i zrównoważonego oprogramowania AI

Zobacz teraz
Słownik/UX i projektowanie produktów

Projektowanie inkluzywne

Projektowanie inkluzywne to podejście projektowe, które świadomie uwzględnia pełne spektrum ludzkiej różnorodności, w tym sprawność, wiek, język i sytuację życiową, tak aby produkty działały także dla osób, które często są pomijane.

Czym jest projektowanie inkluzywne?

Projektowanie inkluzywne istnieje dlatego, że każda decyzja projektowa jedne osoby uwzględnia, a inne wyklucza. Najczęściej dzieje się to nieintencjonalnie, gdy zespół projektuje dla ludzi podobnych do siebie.

Osoby zagrożone wykluczeniem nie są marginalnym przypadkiem. Należą do nich osoby z trwałymi niepełnosprawnościami oraz starsi użytkownicy, u których zmienia się wzrok i sprawność ruchowa. To także każdy, kto znajduje się w ograniczającej sytuacji, na przykład trzyma dziecko na jednej ręce albo patrzy na ekran w ostrym słońcu.

W zestawie narzędzi Microsoft Inclusive Design niepełnosprawność jest ujmowana jako niedopasowanie między człowiekiem a jego otoczeniem, a nie jako cecha samej osoby. Spektrum person pokazuje, że ta sama potrzeba może mieć charakter trwały, tymczasowy albo sytuacyjny: jedna ręka, uraz ręki albo rodzic niosący dziecko.

Projektowanie inkluzywne częściowo pokrywa się z dostępnością, ale sięga dalej. Dostępność wyznacza minimum, zwykle mierzone zgodnością z Wytycznymi dla dostępności treści internetowych (WCAG). Projektowanie inkluzywne pyta, kogo produkt nadal wyklucza, nawet gdy to minimum zostało już spełnione.

Dlaczego projektowanie inkluzywne ma znaczenie?

Projektowanie inkluzywne ma znaczenie, bo wykluczeni użytkownicy to jednocześnie duży rynek i coraz częściej także ryzyko prawne.

  • Wykluczenie ogranicza rynek. Szacuje się, że 1,3 miliarda osób, czyli około jedna szósta światowej populacji, żyje z tym, co Światowa Organizacja Zdrowia (2023) określa jako „znaczną niepełnosprawność”. Starsi użytkownicy oraz osoby z tymczasowymi lub sytuacyjnymi ograniczeniami jeszcze bardziej powiększają tę grupę.

  • Prawo wymaga dziś dostępnych produktów na wielu rynkach. Europejski Akt o Dostępności obowiązuje od 28 czerwca 2025 roku. Nakłada on wymóg spełnienia standardów dostępności na wiele produktów i usług cyfrowych sprzedawanych konsumentom w UE, takich jak e-commerce, bankowość detaliczna, e-booki czy usługi transportu pasażerskiego.

Jak działa projektowanie inkluzywne?

Projektowanie inkluzywne polega na tym, że najpierw identyfikujesz miejsca, w których produkt wyklucza ludzi, a potem angażujesz te osoby w zaprojektowanie rozwiązania.

  • Rozpoznaj wykluczenie. Przeprowadź audyt produktu pod kątem niedopasowań, takich jak małe obszary dotykowe, sygnały oparte wyłącznie na kolorze, limity czasu czy żargon. Każde z nich wskazuje grupę osób, które produkt obecnie wyklucza.

  • Zaangażuj osoby, które zwykle są pomijane. Uwzględnij w badaniach i testach uczestników takich jak użytkownicy czytników ekranu, starsze osoby, osoby nieposługujące się danym językiem jako ojczystym oraz osoby korzystające z wolnych łączy, i uczciwie wynagradzaj ich za poświęcony czas.

  • Rozpisz spektrum person. Dla każdej zidentyfikowanej potrzeby wypisz jej wersję trwałą, tymczasową i sytuacyjną. Dzięki temu zobaczysz, do ilu dodatkowych osób trafi dane rozwiązanie, poza grupą, która zwróciła na nie uwagę.

  • Najpierw rozwiąż problem dla jednej grupy, potem rozszerz rozwiązanie. Najpierw projektuj z myślą o najbardziej ograniczającym scenariuszu użycia, a potem sprawdź, czy rozwiązanie nadal działa dla wszystkich pozostałych.

  • Testuj z technologiami asystującymi. Oprócz testów z uczestnikami sprawdzaj też ścieżki użytkownika z użyciem czytników ekranu, nawigacji wyłącznie klawiaturą, sterowania głosem i powiększenia do 200%.

  • Wbuduj to w system. Zapisz dostępne wzorce w systemie projektowym, tak aby każdy zespół je dziedziczył, zamiast za każdym razem rozwiązywać ten sam problem od nowa.

Jakich narzędzi zespoły używają w projektowaniu inkluzywnym?

Zespoły zajmujące się projektowaniem inkluzywnym łączą automatyczne narzędzia wykrywające typowe problemy z technologiami asystującymi i testami z udziałem użytkowników.

Które narzędzia sprawdzają projekty i kod pod kątem problemów z dostępnością?

Stark sprawdza kontrast i inne problemy bezpośrednio w plikach projektowych, a axe DevTools od Deque i WAVE od WebAIM skanują działające strony internetowe pod kątem zgodności z WCAG.

Z jakimi technologiami asystującymi zespoły powinny testować?

Do najczęściej używanych czytników ekranu, z którymi warto testować, należą VoiceOver na urządzeniach Apple, NVDA i JAWS w Windowsie oraz TalkBack na Androidzie. NVDA jest darmowy, więc to praktyczny punkt wyjścia.

Jakie materiały wspierają pracę nad projektowaniem inkluzywnym?

Zestaw narzędzi Microsoft Inclusive Design udostępnia zasady i ćwiczenia, w tym spektrum person. WCAG 2.2 od W3C definiuje testowalne kryteria sukcesu, do których odwołuje się wiele przepisów dotyczących dostępności.

Jakie są najważniejsze cechy projektowania inkluzywnego?

Projektowanie inkluzywne określa przede wszystkim to, z kim zespół projektuje, a nie tylko dla kogo to robi.

  • Wykracza poza niepełnosprawność. Projektowanie inkluzywne uwzględnia także poziom piśmienności i jakość połączenia, bo formularz wymagający szybkiego internetu wyklucza ludzi równie skutecznie jak taki, który wymaga idealnego wzroku.

  • Zaczyna się od badań, nie od audytu. Wykluczenie bierze się pod uwagę już od pierwszej rundy badań, zamiast sprawdzać je tylko raz, tuż przed publikacją.

  • Daje więcej niż jedną drogę. Produkty inkluzywne pozwalają wykonać zadanie na różne sposoby, na przykład przez pisanie lub mówienie, albo przez przeczytanie transkrypcji zamiast oglądania wideo.

  • Używa prostego języka. Krótkie zdania i znane słowa pomagają osobom z niepełnosprawnościami poznawczymi oraz osobom, które nie posługują się danym językiem jako ojczystym.

Jakie korzyści daje projektowanie inkluzywne?

Najważniejszą korzyścią projektowania inkluzywnego jest produkt, z którego może korzystać więcej osób próbujących go użyć, bez tworzenia osobnych wersji dla każdej grupy.

  • Lepsza użyteczność dla wszystkich użytkowników. Tekst o wysokim kontraście łatwiej czyta się w słońcu, a skróty klawiaturowe stworzone z myślą o osobach z ograniczeniami ruchowymi przyspieszają pracę zaawansowanym użytkownikom.

  • Niższy koszt niż późniejsze poprawki. Uwzględnienie dostępnych wzorców już na etapie projektowania kosztuje mniej niż naprawianie ich po audycie albo po skardze.

  • Lepsza czytelność dla maszyn. Semantyczny HTML i tekst alternatywny pomagają wyszukiwarkom oraz asystentom AI rozumieć treści produktu i odpowiednio je prezentować.

  • Produkty, które starzeją się razem z użytkownikami. Gdy baza użytkowników się starzeje, rosną potrzeby związane ze wzrokiem i sprawnością ruchową, a produkt inkluzywny nadal działa także dla tych klientów.

Jakie wyzwania wiążą się z projektowaniem inkluzywnym?

Największe wyzwanie w projektowaniu inkluzywnym polega na tym, że wymaga ono dodatkowego nakładu pracy na badania i testy, którego standardowe plany projektowe rzadko uwzględniają w budżecie.

  • Rekrutacja wymaga większego wysiłku. Dotarcie do uczestników korzystających z technologii asystujących często wymaga współpracy z organizacjami partnerskimi i zapewnienia dostępnej formy sesji. To kosztuje więcej niż standardowy panel badawczy, ale takie panele rzadko obejmują tych użytkowników.

  • Potrzeby mogą się ze sobą ścierać. Wysoki kontrast pomaga osobom słabowidzącym, ale może przeszkadzać osobom z nadwrażliwością na światło. Wiele takich konfliktów rozwiązują ustawienia użytkownika, choć wymaga to dodatkowej pracy projektowej i inżynierskiej.

  • Narzędzia automatyczne dają złudne poczucie pewności. Strona może przejść kontrolę w narzędziu, a mimo to pozostać trudna w użyciu z czytnikiem ekranu. Testy manualne wypełniają tę lukę, ale wymagają czasu i umiejętności.

  • Produkty legacy są kosztowne w naprawie. Starsze bazy kodu z niestandardowymi komponentami mogą wymagać przeróbek na wielu ekranach. Jeśli najpierw poprawisz najważniejsze ścieżki, rozłożysz koszt w czasie, ale przez pewien czas luki pozostaną gdzie indziej.

  • Zakres może wydawać się nieograniczony. Każda poprawka ujawnia kolejną grupę, którą trzeba uwzględnić. Zespoły muszą ustalać priorytety, co oznacza świadomą akceptację części wykluczeń na razie.

Czym różni się projektowanie inkluzywne od dostępności?

Projektowanie inkluzywne to podejście do projektowania dla wszystkich osób zagrożonych wykluczeniem, podczas gdy dostępność jest mierzalną cechą gotowego produktu, często wymaganą przez prawo.

Projektowanie inkluzywne

Dostępność

Czym jest

Podejście projektowe

Mierzalna cecha gotowego produktu

Główny punkt odniesienia

Frameworki takie jak zestaw narzędzi Microsoft Inclusive Design

Standardy takie jak WCAG 2.2

Kogo uwzględnia

Każdą osobę zagrożoną wykluczeniem, także z powodu wieku lub sytuacji życiowej

Przede wszystkim osoby z niepełnosprawnościami

Jak mierzy się sukces

Tym, czy grupy narażone na wykluczenie mogą korzystać z produktu w trakcie testów

Zgodnością z kryteriami sukcesu, takimi jak poziom AA WCAG

Status prawny

Samo w sobie nie jest wymagane przez prawo

Wymagana przez przepisy takie jak Europejski Akt o Dostępności w wielu kontekstach

FAQ o projektowaniu inkluzywnym

Projektowanie inkluzywne: potrzebujesz wsparcia ekspertów?

Monterail tworzy oprogramowanie na zamówienie z wykorzystaniem najnowszych technologii. Porozmawiajmy o tym, jak możemy pomóc w Twoim projekcie.

EXPLORE PRODUCT DESIGN SERVICES